sobota, 23 kwietnia 2016

Zespół jelita nadwrażliwego


Czym jest zespół jelita nadwrażliwego?

   To choroba czynnościowa przewodu pokarmowego, charakteryzującą się zaburzeniami w oddawaniu stolca, którym towarzyszy często ból i/lub wzdęcia brzucha ustępujące lub łagodniejące po wypróżnieniu. Jest najczęstszą chorobą czynnościową przewodu pokarmowego, którą dzielimy na trzy postaci:
- z przewagą biegunki
- z przewagą zaparcia
- postać mieszaną biegunkowo- zaparciową


Wpływ czynników żywieniowych

   Przypuszcza się, że  niektóre pokarmy mogą wywoływać reakcję immunologiczną, inną niż alergia pokarmowa. Wyrazem tej reakcji jest zwiększenie  stężenia przeciwciał IgG, przeciwko niektórym antygenom pokarmowym.
Często chorzy zauważają, że niektóre produkty powodują nasilenie objawów zespołu jelita nadwrażliwego. Najczęściej wymieniane są: mleko i produkty zawierające pszenicę i jaja.
Objawy choroby mogą nasilać:
- spożywanie tłustych potraw
- nadmiar kofeiny
- nadmiar czekolady
- nadużywanie alkoholu
- zbyt mało produktów bogatych w błonnik
- przejadanie się
- spożywanie surowych warzyw i owoców

Modyfikacje żywieniowe w poszczególnych postaciach choroby:


- postać zaparciowa
   - stopniowe zwiększanie  produktów zawierających dużo błonnika pokarmowego (gruboziarniste pieczywo, owoce, warzywa)
   - zwiększenie ilości przyjmowanych płynów (minimum 2 litry na dobę)
   -ograniczenie produktów, które mogą nasilać zaparcia: alkohol, napoje gazowane, pieczywo i produkty z wysoko oczyszczonej mąki
   -codzienna aktywność fizyczna

-postać biegunkowa
   - eliminacja alkoholu, czekolady i kawy
   - ograniczenie produktów zawierających fruktozę i sorbitol
   - zmniejszenie spożycia napojów gazowanych
   - wypijanie co najmniej 2 litrów wody pomiędzy posiłkami
   - dieta ubogobłonnikowa

Ogólne zalecenia żywieniowe:

   - indywidualna eliminacja produktów nasilających objawy choroby
   - unikanie produktów wzdymających (papryka, orzechy, kapusta, cebula, słodycze)
   - ograniczenie spożycia kawy, alkoholu i mocnej herbaty
   - ograniczenie spożycia tłustych pokarmów
   - spożywanie małych, ale częstych posiłków
   - stosowanie probiotyków, szczególnie tych zawierających szczepy Bifidobacterium

Literatura:

- Jarosz M., Dzieniszewski J., Zespół jelita nadwrażliwego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2009
- Videlock E., Chang L., Zespół jelita nadwrażliwego, Center for Neurobiology of Stress, Division of Digestive Diseases, David Geffen School of Medicine at UCLA, Los Angeles, Rozdział 60

środa, 24 lutego 2016

Błonnik: frakcja nierozpuszczalna i rozpuszczalna w wodzie

Pojęcie błonnika pokarmowego jest już poruszane nawet w reklamach telewizyjnych. Czy wiemy jednak czym różni się błonnik rozpuszczalny, od nierozpuszczalnego? Czym są wspomniane frakcje?


  Dieta bogata w błonnik jest nazywana dietą bogatoresztkową lub wysokobłonnikową. W krajach wysoko rozwieniętych WHO zaleca spożycie błonnika w przedziale 27-40g na dobę.
Błonnik pokarmowy jest substancją niejednorodną, składającą się z mieszaniny związków chemicznych będących składnikami zbóż, owoców, warzyw i nasion, które nie są trawione przez nasz układ pokarmowy. Dzielimy go na frakcję rozpuszczalną i nierozpuszczalną.

Błonnik rozpuszczalny to głównie pektyny, gumy, agar, karageny, hemicelulozy, β-glukany, które wpływają na spowolnienie pasażu treści pokarmowej przez jelita. Mają też pewną wartość energetyczną. Pektyny obniżają poposiłkowe stężenie glukozy, stężenie cholesterolu oraz zwiększają wydalanie kwasów żółciowych. Gumy obniżają stężenie cholesterolu ogółem, wpływają także na spadek triglicerydów.
Zwłaszcza ta frakcja, ma wpływ na uczucie sytości po posiłku.
Głównym źródłem błonnika rozpuszczalnego są: otręby owsiane, jęczmień, rośliny strączkowe, suszona fasola, brązowy ryż, jęczmień, owoce cytrusowe, truskawki, jabłka, marchew.

Drugą frakcję stanowi błonnik nierozpuszczalny w wodzie (inaczej włókno surowe), który zawiera celulozę, ligniny oraz skrobię oporną. Wpływa on na motorykę jelit, oraz ograniczenie wartości energetycznej pokarmu. 
Głównym źródłem błonnika nierozpuszczalnego są: otręby pszenne, mąka z pełnego przemiału, fasola i groch, kukurydza, nasiona roślin, całe ziarna, warzywa kapustne, warzywa korzeniowe i orzechy. 


Wskazania:
- przy chorobach metabolicznych, zaburzeniach lipidowych, cukrzycy, otyłości,zaparciach, miażdzycy oraz chorobach nowotworowych układu pokarmowego, zaparciach, żylakach odbytu, guzkach krwawniczych

Przeciwskazania:
- stany zapalne żołądka, trzustki, dróg żółciowych i jelit , stany niedobór białka, nieżyty przewodu pokarmowego, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, choroby zakaźne oraz stany pooperacyjne.

Uwaga!
  • Zwiększone spożycie błonnika ogranicza wchłanianie związków mineralnych, a nadmierne może prowadzić do biegunek.
  • Pamiętajmy, że spożycie błonnika nierozerwalnie musi łączyć się z przyjmowaniem płynów.
  • W cukrzycy typu 2 i chorobie niedokrwiennej serca, polecane są produkty będące źródłem frakcji rozpuszczalnej w wodzie. 
  • Zwiększenie ilości błonnika w diecie powinno odbywać się stopniowo.

Lieratura:
- Gawęcki J., Żywienie człowieka, podstawy nauki o żywieniu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012
- Platta A., Rola diety bogatoresztkowej w profilaktyce i leczeniu zaparć, otyłości, cukrzycy i chorób układu sercowo-naczyniowego, [w:] Zeszyty naukowe Akademii Morskiej w Gdyni, nr 85, grudzień 2014
-Zin M., Technologia żywności i żywienia, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2014

czwartek, 28 stycznia 2016

Żywność, a zwiększone działanie leków

  Tłuszcz znajdujący się w posiłkach, może zwiększyć działanie leków o dużej lipofilności (bardzo dobrze rozpuszczalnych w tłuszczach). 
Zaliczamy do nich leki: przeciwgrzybiczne, przeciwpasożytnicze, psychotropowe, preparaty teofiliny i  β-adrenolityki. Wówczas tłuszcz staje się nośnikiem dla leku. Sytuacja taka występuję, gdy lek jest przyjmowany jednocześnie w trakcie posiłku lub w czasie krótszym niż 2 godziny po posiłku. Ma to miejsce szczególnie, w przypadku smażonych jajek, bekonu, dużej ilości masła, smalcu i pełnotłustego mleka.  Zachodzące interakcje pomiędzy lekiem, a tłuszczem, mogą być bardzo poważne. W przypadku preparatów teofiliny, mogą pojawić się zaburzenia rytmu serca, hipotonii i zaburzeń snu. W przypadku trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych obecne  mogą być zaburzenia świadomości, napady drgawek oraz spadek ciśnienia tętniczego krwi.



  Kofeina występująca w kawie, herbacie, napojach energetyzujących oraz w coli, zwiększa działanie przeciwbólowe kwasu acetylosalicylowego.



  Sok grejpfrutowy ma wpływ na metabolizm brokerów kanału wapniowego (nadciśnienie i choroby niedokrwienne serca), leków przeciwhistaminowych, leków stosowanych w przypadku zaburzeń lipidowych, leków przeciwwirusowych stosowanych w leczeniu HIV i AIDS. Za wzrost stężenia we krwii tych leków, odpowiedzialne sa flawonoidy zawarte w soku grejpfrutowym, które są metabolizowane w wątrobie przez enzymy cytochromu P-450 (CYP2E1, CYP3A4). Popicie leku tym sokiem, prowadzi do niewydolności czynnościowej grupy enzymów CYP3A. Lek nie może być metabolizowany, a to prowadzi do wzrostu jego stężenia we krwi. Aby uniknąć interakcji pomiędzy sokiem  i lekiem, należy zastosować co najmniej 4 godzinny odstęp pomiędzy przyjęciem soku grejpfrutowego, a zażyciem leku.



  Suszone lub grillowane mięso, może przyspieszyć metabolizm niektórych leków. Ma to miejsce w przypadku preparatów teofiliny. Heterocykliczne aminy powstające w czasie smażenia lub grillowania mięsa przyspieszają metabolizm i wydalanie teofiliny, w wyniku czego następuje spadek stężenia leku we krwi (o 50%) i zmniejszenie skuteczności działania leku.

Co zrobić aby uniknąć interakcji pomiędzy lekiem, a żywnością?
- czytaj ulotkę dołączoną do leku
- popijaj leki wodą
- nie mieszaj leku z posiłkiem, nie zażywaj go tuż przed, w trakcie lub po jedzeniu ( chyba, że takie są zalecenia lekarza)
- nie mieszaj leku, w gorącym napoju
- lek najlepiej zażyć 1-2 godziny przed lub 2 godziny po posiłku
- nie zażywaj preparatów witaminowo-mineralnych w tym samym czasie co leki
- nigdy nie zażywaj leków razem z napojami alkoholowymi

Literatura:
-Jarosz M., Dzieniszewski J., Interakcje leków z żywnością i alkoholem, Warszawa 2004
-Pawłowska D., Interakcje leków z żywnością, [dostęp 27 stycznia 2016]. Dostępny w Internecie: http://www.czwartkoweobiadyudiabetykow.pl/


piątek, 22 stycznia 2016

Czym jest refeeding syndrome?

Refeeding syndrome to zespół ponownego odżywienia. Może być on śmiertelnym powikłaniem sztucznego odżywiania pozajelitowego oraz dojelitowego osób silnie niedożywionych, lub ponownie dokarmianych po okresie głodowania. 

Charakterystyczny jest niedobór elektrolitów z retencją płynów oraz zaburzeniem gospodarki glukozy, hipomagnezemia i hipokaliemia. Głównym objawem zespołu ponownego odżywienia jest obniżone stężenie fosforanów nieorganicznych w surowicy krwi, czyli hipofosfatemia. Zespół może także obejmować zaburzenia hematologiczne, niewydolność oddechową, skurczową niewydolność serca, a nawet śmiertelne arytmie. Aby zapobiec temu zjawisku, należy wprowadzić suplementację elektrolitów i witamin oraz odpowiednio zwiększać wartość kaloryczną i podaż białka. Często konieczne jest również dołączenie żywienia pozajelitowego.

Może współwystępować w przypadku leczenia anoreksji, bulimii, pregoreksji, ortoreksji, alkoholizmem, stosowaniem dużej ilości diuretyków, stosowaniem środków przeczyszczających.

Literatura:
-Dittfeld A., Koszowska A., Ortoreksja – nowe zaburzenie odżywiania, Śląski   Uniwersytet Medyczny w Katowicach, 67, 6 , 2013, s. 393-399
-Puskulluoglu M., Nieckula J., Laprus I., Zespół ponownego odżywienia u pacjentów z chorobą nowotworową [w:] Onkologia w praktyce klinicznej, tom 7, nr 1, 2011, Via Medica

środa, 20 stycznia 2016

Modyfikacje zaleceń zdrowego żywienia

Dzisiaj 20 stycznia 2016 została opublikowana nowa Piramida Zdrowego Żywienia, opracowana przez Ekspertów Instytutu Żywności i Żywienia. 

Wprowadzono kilka istotnych zmian:
- produkty zbożowe, ustąpiły miejsca owocom i warzywom w proporcjach (1:3)
"Ostatnie badania wskazują ponad wszelką wątpliwość, że warzywa i owoce powinny być podstawą naszego żywienia. Dostarczają bowiem wielu bezcennych składników (mineralnych, witamin, polifenoli) i w istotny sposób zmniejszają zachorowalność oraz umieralność na choroby układu krążenia, cukrzycę czy nowotwory. Warzywa i owoce spożywajmy więc jak najczęściej i w jak największej ilości. Powinny stanowić co najmniej połowę, tego co jemy. Pamiętajmy jednak o właściwych proporcjach: 3/4 powinny stanowić warzywa, a 1/4 owoce" – mówi prof. Mirosław Jarosz.
- zamiast stosowania soli, zalecane jest używanie ziół. Poprawiają one nie tylko smak potraw, ale również mają działanie prozdrowotne.



Warto zapoznać się z zasadami zdrowego żywienia. Podane są, w bardzo przystępnej formie, dzięki czemu łatwo je zapamiętać i wprowadzić w życie.


Literatura:
- http://www.izz.waw.pl/pl/

wtorek, 19 stycznia 2016

Zmniejszenie wchłaniania leków, a żywność

  Czas działania danego leków jest silnie powiązany z jego uwalnianiem, wchłanianiem, transportem, dystrybucją, wydalaniem i przemianami biochemicznymi, jakim ulega w organizmie. Ważny wpływ na działanie leku ma sposób żywienia chorego. Żywność może zmniejszyć, a także zwiększyć jego działanie. Bardzo dużo z poznanych interakcji zachodzi na etapie wchłaniania leku. Ma to miejsce wówczas, gdy lek spożywany jest w trakcie jedzenia, w okresie 1,5 godz. przed posiłkiem lub w ciągu 2 godz. od jego spożycia. Dziś przedstawione zostaną produkty, które powodują zmniejszenie działania leku. 

  Posiłki bogate w węglowodany, mogą opóźnić lub zmniejszyć jego działanie. Polisacharydy, białko i związki wielkocząsteczkowe mają właściwości adsorbujące leki, co z kolei powoduje zmniejszenie skuteczności ich działania lub całkowite zahamowanie.


  Produkty mleczne, zawierające duże ilości jonów wapnia, tworzą z lekami (fluorochinolony, tetracyklina i etidronate disodium) sole wapnia, które są nierozpuszczalne w wodzie, tym samym ograniczając wchłanianie leków nawet do 50%.



  Popijanie leków sokami cytrusowymi, może utrudnić wchłonięcie  niektórych leków do organizmu.  Zawarty w nich kwas cytrynowy adsorbuje erytromycynę i benzylopenicylinę, o czym warto pamiętać. 

Także spożycie kawy oraz herbaty (tanina), przed lub po przyjmowaniu preparatów żelaza, powoduje zahamowanie jego wchłaniania.

Należy mieć świadomość, że dobroczynny błonnik może bardzo niekorzystnie wpływać na przyjmowane leki. Powoduję on adsorbcję preparatów naparstnicy (stosowanych w leczeniu niewydolności krążenia, co może prowadzić do zaostrzenia niewydolności krążenia lub wystąpienia powikłań zatorowych), oraz trójpierścieniowych leków antydepresyjnych, znacznie osłabiając ich działanie przeciwlękowe i przeciwdepresyjne.

Również wybierając się do lekarza, warto pamiętać, że przyjmowanie jakichkolwiek suplementów, może mieć znaczny wpływ na interakcję lek-żywność. Suplementacja witamin E, C, B6, kwasu foliowego i soli mineralnych, może zmniejszyć wchłanianie niektórych antybiotyków (np. tertracyklin), często stosowanych w zakażeniu dróg oddechowych.


Literatura:
-Jarosz M., Dzieniszewski J., Interakcje leków z żywnością i alkoholem, Warszawa 2004
-Korzeniowska K., Jabłecka A., Interakcje leków z pożywieniem, [w:] Farmacja współczesna, 2008, s. 24-30